Teknoloji

P2P, BitTorrent ve Blockchain Teknolojileri #1

4.04.2021 2 Yorum 159 Beğeni

Peer to Peer (P2P), BitTorrent ve Blockchain… Merkezileşmiş ağ sistemine bir başkaldırı gibi gözükse de her protest düşünce, sistem ve eylem gibi yanlış kullanılmaya müsait kavramlar. Kullanırken aynı zamanda dinamiklerini bilmenin yararlı olacağını düşündüğümden bu yazıyı kaleme alıyorum.

Son zamanlarda kripto paranın popülerleşmesi P2P ve Blockchain isimlerinin de duyulmasına sebep oldu. Veri paylaşımında denetimin artması, vergiler ve diğer dinamiklerin varlığı insanları farklı yöntemler aramasına itti. Bunun en önemli gelişmelerinden biri Eşten Eşe yani Peer to Peer bağlantılardı. P2P’nin resmi olarak çıkışı bu kadar eski olmasa da veri paylaşmanın tarihi bir hayli eski. Sistematik olarak veri paylaşmanın organizasyonu FTP’nin (File Transfer Protocol – Dosya Transfer Protokolü) gelişimiyle başlasa da 1985 yılında geliştirilen FTP’den ve Internet ağından önce insanlar birbirleriyle disketler ile veri paylaşıyordu ancak son derece yetersizdi. Çünkü eşler birbirleriyle iletişime geçmekte zorlanıyordu. Arkadaşınıza USB vererek müzik, oyun veya film paylaştığınız günleri hatırlayın. İkiniz dışında Ajda Pekkan veya Erol Büyükburç dinlemek isteyen üçüncü kişi size şimdiki kadar kolay ulaşamıyordu.

FTP ve Internet’in gelişiminden sonra ağa bağlı bilgisayarlar ağdaki bütün verileri paylaşacak ve barındıracak donanıma sahip değillerdi ki bu sefer ortaya Big Data ismi verilen kavram ortaya çıktı ve bu verilerin depolanmasını gerektiren bilgisayarlara ihtiyaç duyuldu. Ağa bağlı çoğu devlet ve özel kuruluşlar Internet ağına bağlı Data Centerlar kurarak büyük veri işlem gücüne sahip sunucular kurdular ve verilerini bu sunucularda koruyup ağ üzerinden paylaşıma açtılar.

Tabi bu verilerin paylaşım hakları doğal olarak sunucu sahibine ait. Sunucu sahibi barındırdığı veriyi değiştirebilir, silebilir veya sizin o veri hakkındaki haklarınızı değiştirebilir. Bazı zorunlu durumlarda mecburen sunucu sahibinin inisiyatifine göre veri üzerindeki tasarruf hakkınızı kullanabilirsiniz. Çoğu durumda bu hakların istemcinin elinden alınması kullanıcıyı zor duruma sokabilir hatta bazı hukuki durumlarda mağdur edebilir.

Benzer dertlerden muzdarip olup olmadığını bilmediğimiz Amerikalı üniversite öğrencisi Shawn Fanning 1999 yılında “Napster” isimli müzik paylaşım yazılımını yayınlamasıyla P2P ağını tam anlamıyla olmasa da “isimleştirdi”. Ağdaki her istemcinin birbirleriyle MP3 paylaşmasına olanak tanıyan “Napster”, yasadışı paylaşımların yapıldığı korsan barınağı yazılımı haline geldi ve paylaşımların telif hakları sebebiyle Amerikalı müzik şirketlerinin davaları neticesinde 2001 yılında mahkeme kararı ile erişime kapatıldı.

Burada biraz durup P2P ağını ve tekniğini anlatmakta fayda var zira yazının devamında bahsi geçecek olan BitTorrent ve blockchain gibi sistemlerin temelini P2P (Eşten eşe) ağ bağlantıları oluşturmakta.

Literatürde merkezi olmayan bağlantıların ve ağ bağımsızlığı kavramının süjesini büyük ölçüde karşılayan P2P’nin merkezi ağlardan farkını yetkili bir merkez sunucusu olmadan paylaşılan ağlar oluşturuyor. Aşağıdaki fotoğrafta merkezi bir sunucusu olan ağı görmekteyiz.

 

 

 

Merkezi ağ modelinde veri paylaşımı merkezi bir sunucu tarafından organize edilir ve istemcilerin hakları yine merkezi sunucunun tayin ettiği haklar tarafından belirlenir. Sunucu tarafından paylaşılan verinin içeriği ve verinin kimliğini oluşturan tüm meta-veriler, sunucu yöneticisi tarafından belirlenen belirsiz kurallar ile tayin edilir. Bu nedenle istemcilerin veriler üzerindeki hakkı sınırlandırılır veya kullandırılmasına olanak tanınır. Tabi her sistemde olduğu gibi merkezi sunucuların avantajları olduğu gibi dezavantajları da vardır.

En büyük avantajların arasında telif haklarının korunması gelir ki P2P bağlantıların en büyük hukuki problemi de budur. Sunucu tarafından istemcilere verilen yetkilerle telif haklarına sahip bir verinin yasadışı yollarla ele geçirilmesi büyük ölçüde engellenebilir. Ücretini ödemeden Youtube üzerinden telifli bir içeriği kullanarak gelir elde edemeyeceğimiz gibi merkezi sunuculardan yasadışı yollarla herhangi bir verinin paylaşılması devletlerin kurumları ve adli bilişimin olanakları sayesinde takibi mümkün bir eylem olacaktır. Yanı sıra dijital dünyada her eylemimizin kayıt altında olması bizlere az da olsa tedirginlik verir. Zira merkezi sunucularla yaptığımız her trafik sunucu sahibi tarafından kontrol edilebilir ve kayıt altına alınabilir. Bunun dışında arada bir sunucu gibi duran aracının istemcilerden belli ücret talep etmesi görülmekte. Çünkü bir sunucu kurmanın ve paylaşıma açmanın maliyeti bir hayli yüksek. Büyük boyutlu verilerin sunucularda depolanması ekstra maliyetli ve kontrolü zor. Savunma konusunda ekstra önlemler alındığından yine maliyet doğrusal olarak artmakta ve siber saldırıların odağı haline gelmektedir. Sunucu odaklı meşhur DDoS saldırısını da burada anlattım.

P2P bağlantılarda merkez bir sunucu olmaksızın istemciler arasında veri paylaşımının mümkün olduğunu söylemiştik. Merkezileşmiş ağ bağlantılarının yanı sıra bu sistemler merkezi sunucuların olmamasına dayanan, verilerin sadece eşler arasında paylaşılmasına olanak sağlayan ağ bağlantılarıdır. Her bir istemci aynı dosyayı paylaşarak aynı zamanda sunucu görevini görüyor. Her istemci hem veriyi paylaşırken hem de indirirken kendi ağ genişliği, upload ve download hızı ve işlemcilerinin veri işleme gücü gibi kaynakları kullanırlar. Bu bağlamda P2P ağının kullanımı uploader ve downloader bakımından neredeyse maliyetsiz. Bunun yanında verinin değiştirilmesi de imkânsız. Çünkü ağdaki her bir istemci aynı dosyayı paylaşmaktadır ve bir istemcinin veriyi değiştirmesi halinde sadece o istemci için veri paylaşılmaz veya indirilemez hale gelmektedir. Veriyi değiştiren istemci dışındaki ağdaki bütün istemciler kendi aralarında verileri orijinal halleriyle paylaşmaya devam ederler. Merkezi ağ bağlantılarındaki sunucuların veriyi değiştirmesi veya silmesi halinde veriler nasıl ki her istemci için erişilemez oluyorsa P2P bağlantılar bu problemin önüne büyük ölçüde geçilmiş oluyor. Bu kısım biraz karışık gelse de BitTorrent teknolojisini anlattığım kısımda daha idrak edilebilir olacaktır.

P2P’nin yaygınlaşması ekonomistlerin, yazılımcıların ve merkezileşmiş ağların getirdiği dezavantajlardan etkilenen sektörlerin önünü açacak birçok avantajı beraberinde getirdi. Maliyet bakımından P2P’nin olanağından yararlanan en büyük ve en meşhur sistemlerden biri BitTorrent ağları. BitTorrent ağları dosya paylaşımı konusunda FTP’nin yanında resmen büyük nimet. BitTorrent gündeme sıklıkla warez (korsancılık) ile anılsa da bu sistemi kullanan kamu ve özel kuruluşlar varlığını sürdürmekte. Şu dipnotu düşmekte fayda var: BitTorrent kullanımı kesinlikle illegal değil.

Çalışma mantığı P2P temeline dayanıyor. Birden fazla bilgisayar aynı anda aynı dosyayı paylaşarak paylaşılan veriyi indirmenize olanak tanıyor. Veriler aynı ağdaki bilgisayarlar arasında bitlere bölünerek upload ediliyor. Yine veriler paylaşılırken ağdaki bilgisayarların bant genişliği ve internet hızları gibi kaynaklar kullanılarak paylaşılıyor. Aynı veri birden fazla bilgisayarla paylaşıldığı için bir istemcinin offline olması durumunda veriye erişememeniz gibi bir durum mümkün değil. Veriyi paylaşan bilgisayarların azalması durumunda tek etkileneceğiniz durum veriyi indirme hızınız olacaktır. Bir istemci veriyi download ederken her bir biti ağdaki farklı istemcilerden download eder ve bitler ağda birleştirilir. Verilerin değişmezliği ise buradan geliyor. Herkes aynı veriyi download ediyor ve paylaşıyor. Verinin bir bitinin bile değişmesi durumunda o veri artık ağda paylaşılamıyor ve download edilemiyor.

BitTorrent kullanıcılarının yakından tanıyacağı birkaç kavramdan bahsedelim biraz. “Seeder” bir veriye bütünüyle sahip olup aynı zamanda bunu ağda paylaşan istemcilere verilen isimdir. Seederlar BitTorrent ağlarının ağabeyleridir, eli öpülesi adamlarıdır. Zira indirilen veriyi aynı zamanda upload etmek diğer istemcilerin performanslarına etkisi konusunda büyük önem arz eder. Bunun yanı sıra veriyi ağdan çekerken paylaşmayan “Sülükler” yani “Leecherlar” maalesef mevcut. Sülük denmesinin sebebi ise ağda sadece download etmeleri ve veriyi paylaşan diğer istemcilerin kaynaklarını kullanmalarıdır. Bunun yanında ağa performans konusunda küçük yardımları dışında pek etkileri yoktur. Seeder ve Leecher eşlerinin toplamına ise “Peer” yani “” denir. Ağı oluşturan bütün eşlerdir.

Verilerin değiştirilememesi ve kontrol edilmesi için ağda birkaç mekanizma gerekiyor. Bunlardan biri “ReSeed”. ReSeed, BitTorrent ağı üzerinden çekilen bir verinin yeniden Seed edilmesi yani ağda tekrar paylaşılması demektir. Peki aynı veri olduğunu ağ nasıl anlıyor? Bunun için Hash algoritmaları kullanılıyor. Hash algoritması, çıktısından geri dönülemez fonksiyonlarla verileri onaltılık bir biçime çevirerek kriptolayan fonksiyonlardır. Ağ, paylaşılan veri bitlerinin Hash algoritmasını ağın içinde doğrular ve kontrol onaylandığı zaman ağda paylaşıma açar. Dediğimiz gibi bir bitin bile değişmesi Hash kodunu baştan sona değiştireceğinden veriyi değiştirmek imkânsız. 1 bitlik verinin değişmesinin algoritmayı nasıl etkilediğini aşağıdaki fotoğraftan görebilirsiniz.

 

 

Görüldüğü üzere 8 bitlik verinin sadece 1 bitinin değiştirmemle fonksiyon tamamen değişti.

BitTorrent ağlarında veri paylaşımı yapan bir sunucu olmadığını söylemiştik ancak yalancı çıkmamak adına bir bilgi daha ekleyelim. Aslında BitTorrent ağlarında bir sunucu bulunmaktadır. “Tracker” ismi verilen bu sunucular Peerlerin (Eşler) veri paylaşırken veri hakkında bilgi gönderdikleri sunucudur. Ağa sonradan katılan eşlerin veriyi nereden çekeceklerini, hangi bitin nerede depolandığı gibi meta-verileri toplayıp veriyi çekme işine veya uploada geçerler. Bu sunucularda kesinlikle veri paylaşımı yapılmaz. Amaç sadece eşlere veri hakkında bilgi vermektir.

Göründüğü kadar masum olsa da sistemin illegal kullanımı maalesef su götürmez bir gerçek. BitTorrent yapısal olarak merkezileşmiş bağlantılardaki sunucular gibi tek kaynaktan veri paylaşımı yapmadığından dolayı verilerin yönetimini sağlamak ve istemcilerin veriler üzerindeki hakkını kontrol etmek mümkün değil. P2P bağlantılar çıktığından beri BitTorrent ve benzeri ağlar korsancıların “HQ”su olmuş durumdaydı. Napster ve LimeWire ile birbirleriyle müzik paylaşan kullanıcılar, ikisi de mahkeme kararı ile kapatılıncaya kadar illegal paylaşım yaptıklarını bilmiyorlardı. Halen daha BitTorrent istemcilerini kullanarak yasadışı veri paylaşan scene ve crack grupları mevcut. Eskisi kadar aktif olmasalar da BitTorrent üzerinden korsan müzik, film ve oyun paylaşımı yapan gruplar var ve hala ilgi çekiyorlar. İşin ciddiyetini anlamak için Interpol gibi kuruluşların BitTorrent üzerinden veri paylaşan korsancılarla mücadele ettiklerini görmek yeterli olacaktır kanımca.

Ancak BitTorrent kullanımı sadece illegal işlere ev sahibi yapıyor diyemeyiz. Dünya üzerinde internete erişimi mümkün olmayan bireylerin varlığını da göz önünde bulundurursak her skalada BitTorrent kullanımı merkezileşmiş ağlardaki sunucuların koydukları kotadan etkilenen kullanıcılar için bir nimet. Verilerin boyutlarının TB’leri aştığı bu devirde sunucuların yetersizliği de BitTorrent kullanımını zorunlu kılıyor. Hatta Microsoft bile Windows için “Teslim İyileştirme” özelliği altında Windows Update üzerinden gelen güncelleştirmeleri yerel ağdaki diğer Windows bilgisayarlara P2P mantığına benzer bir şekilde paylaştırarak bazı teknik engellerin önünü açmaya çalışıyor. Yani illegal verilerle uğraşmadığınız sürece BitTorrent ve P2P kullanımı gayet yasal ve teşvik ettirilmesi gereken bir teknoloji.

Umarım buraya kadar P2P ve BitTorrent teknolojilerini açıkça anlatabilmişimdir. Anlaşılmayan bir durumda yorumlarda sorularınızı cevaplamaktan mutluluk duyarım. Gelecek yazımda P2P ile Block zincirinin çalışma mantığını anlatmaya çalışacağım.

Bu yazıya şu şekilde atıf yapınız: Mehmet Bahadır Savaş (2021), P2P, BitTorrent ve Blockchain Teknolojileri, (Erişim Tarihi: 04.04.2021)


Beğen
Bilgi paylaştıkça çoğalır. Yazımızı paylaşmak ister misiniz?

Buffer Digg Email Facebook Google LinkedIn Pinterest Print Reddit StumbleUpon Tumblr Twitter VK Yummly

2 Yorum

Bence harika bir yazı olmuş Bahadır Bey.

Teşekkürlerr



Yorum Bırakın - E-Posta Adresiniz Yayınlanmayacaktır


SİZİ DİNLİYORUZ

Formumuzu Doldurun

En Kısa Sürede İletişime Geçelim

5+2 = ?